Paarden kunnen veel warmte produceren, vooral tijdens training, transport of stress. Op warme, vochtige dagen kan die warmte moeilijk weg. Een paard koelt vooral af door te zweten. Dat werkt goed, maar kost veel vocht en zouten. Bij onvoldoende water, weinig schaduw of zware inspanning kan een paard daardoor uitdrogen of oververhit raken.
Hitte bij paarden vraagt extra aandacht, omdat klachten soms geleidelijk ontstaan. Een paard kan eerst alleen wat trager, zweteriger of minder scherp lijken, maar daarna snel achteruitgaan. Voorkomen is daarom belangrijker dan behandelen.
De RSPCA benadrukt dat paarden sterk afhankelijk zijn van zweten om af te koelen en daardoor bij warm weer extra risico lopen op uitdroging wanneer zij niet continu toegang hebben tot water.
Waarom warm weer risicovol is voor paarden
Bij warm weer moet een paard warmte kwijt via zweten en verdamping. Hoe vochtiger de lucht, hoe slechter zweet verdampt. Daardoor kan een paard bij benauwde warmte sneller oververhit raken dan bij droge warmte.
Extra risico ontstaat bij:
| Situatie | Waarom extra risico? |
|---|---|
| Training in de middagzon | Inspanning verhoogt de lichaamstemperatuur snel |
| Hoge luchtvochtigheid | Zweet verdampt minder goed |
| Transport | Trailer of vrachtwagen kan warm en benauwd worden |
| Weinig schaduw in de wei | Het paard kan niet zelf verkoeling zoeken |
| Onvoldoende drinkwater | Zweten geeft groot vochtverlies |
| Dikke vacht of slechte conditie | Warmteafgifte verloopt minder goed |
| Overgewicht | Extra belasting bij warmte |
| Oudere paarden of zieke paarden | Minder reserve bij hitte |
| Donkere paarden in volle zon | Meer warmteopname via de vacht |
| Paarden die weinig of niet zweten | Groter risico op ernstige hittestress |
Signalen van hittestress bij paarden
Let op deze verschijnselen, vooral na inspanning, transport of verblijf in de volle zon.
| Signaal | Mogelijke betekenis | Actie |
|---|---|---|
| Overmatig zweten | Het paard probeert warmte kwijt te raken | Stop inspanning, koel actief |
| Niet of nauwelijks zweten bij hitte | Warmteregulatie werkt mogelijk onvoldoende | Direct koelen en dierenarts bellen |
| Snelle ademhaling | Warmtestress of oververhitting | Naar schaduw, water aanbieden |
| Hoge hartslag die niet zakt | Herstel verloopt niet normaal | Blijven koelen en overleggen |
| Sloomheid of zwakte | Hittestress of uitdroging | Direct actie ondernemen |
| Wankelen of spiertrillingen | Ernstige oververhitting mogelijk | Spoed, dierenarts bellen |
| Donkere urine | Mogelijke uitdroging of spierschade | Dierenarts raadplegen |
| Niet willen eten of drinken | Stress, ziekte of oververhitting | Goed controleren en overleggen |
| Droge, plakkerige slijmvliezen | Mogelijke uitdroging | Water, schaduw en dierenartsadvies |
10 tips om oververhitting bij paarden te voorkomen
1. Zorg altijd voor ruim vers drinkwater
Een paard moet dag en nacht toegang hebben tot schoon drinkwater. Controleer drinkbakken en automatische drinkers vaker bij warm weer. Water verdampt sneller, bakken raken sneller vies en sommige paarden drinken minder als het water warm of vervuild is.
Zet bij voorkeur meerdere waterpunten neer, zeker in de wei of paddock. Zo voorkomt u dat een dominant paard anderen wegjaagt bij de drinkplek.
Na inspanning mag een paard kleine hoeveelheden koel, vers water drinken. De University of Minnesota Extension adviseert om een warm paard om de paar minuten een paar slokken koel, vers water te laten drinken.
2. Bied schaduw in wei en paddock
Schaduw is onmisbaar. Denk aan bomen, een open schuilstal of een schaduwdoek met voldoende luchtcirculatie. Let op dat de schaduw gedurende de dag verplaatst. Een wei die ’s ochtends koel lijkt, kan ’s middags volledig in de zon liggen.
Heeft uw paard geen betrouwbare schaduwplek buiten? Zet hem tijdens de heetste uren liever op stal, mits de stal koel en goed geventileerd is.
3. Zorg voor ventilatie op stal
Een stal kan bij warm weer snel benauwd worden. Ventilatie helpt om warme, vochtige lucht af te voeren. Zet deuren of ramen open als dat veilig kan. Een ventilator kan helpen, maar voorkom dat snoeren bereikbaar zijn en richt de luchtstroom niet op één plek waar het paard niet kan wegstappen.
Goede ventilatie is vooral belangrijk bij paarden met luchtwegproblemen, oudere paarden en paarden die veel binnen staan.
4. Pas training aan
Train op warme dagen vroeg in de ochtend of later op de avond. Vermijd zware arbeid op het heetst van de dag. Verkort de training, verlaag de intensiteit en bouw meer stap- en drinkpauzes in.
Let vooral op bij benauwde warmte. Een paard kan dan minder goed afkoelen, ook als de temperatuur op de thermometer nog mee lijkt te vallen. De University of Minnesota adviseert bij warm weer de rijtijd en intensiteit te verminderen.
5. Koel na het rijden actief af
Stap uw paard rustig uit en koel daarna met water. Bij een warm paard is afspuiten met koel water effectief. Gebruik bij voorkeur stromend water over hals, borst, schouders, rug en grote spiergroepen.
Bij duidelijke hittestress is snel koelen belangrijk. Volgens het MSD Veterinary Manual kan snelle koeling bij hittestress worden uitgevoerd met continu koud afspuiten, ondersteund door ventilatoren en schaduw wanneer beschikbaar.
6. Gebruik een zweetmes verstandig
Bij warm weer kan water dat op de vacht blijft staan opwarmen. Spoel daarom royaal, verwijder overtollig water met een zweetmes en herhaal dit indien nodig. Bij ernstige hittestress is continu koelen belangrijker dan perfect droogtrekken; blijf dan vooral water gebruiken en bel de dierenarts.
Het MSD Veterinary Manual beschrijft bij matige tot ernstige inspanningsgebonden hitteziekte dat de huid met koel water afgespoten kan worden en dat water tussendoor met een zweetmes verwijderd kan worden om warmteophoping op huidniveau te voorkomen.
7. Denk aan zout en elektrolyten
Paarden verliezen via zweet niet alleen vocht, maar ook zouten. Een liksteen of zoutblok is bij warm weer verstandig. Bij veel zweten, intensieve training, wedstrijden of transport kunnen elektrolyten nodig zijn.
Geef elektrolyten bij voorkeur volgens etiketadvies en zorg altijd dat er voldoende drinkwater beschikbaar is. Elektrolyten zonder voldoende water zijn geen oplossing.
8. Vermijd transport op hete momenten
Transport is een bekende risicofactor voor hittestress. Een trailer of vrachtwagen kan snel warm worden, zeker bij stilstand, file of weinig luchtcirculatie. Plan transport vroeg in de ochtend of later op de avond.
Zorg voor ventilatie, bied rustpauzes bij lange ritten en controleer onderweg of uw paard alert blijft, niet extreem zweet en normaal ademt.
9. Bescherm kwetsbare paarden extra
Sommige paarden hebben meer ondersteuning nodig bij warm weer. Denk aan senioren, veulens, paarden met PPID, luchtwegproblemen, hartproblemen, overgewicht, slechte conditie of paarden die slecht zweten.
Ook paarden met een dikke vacht of paarden die nog niet gewend zijn aan warmer weer lopen meer risico. Bouw training rustig op en geef het lichaam tijd om aan hogere temperaturen te wennen.
10. Controleer vaker tijdens warme dagen
Loop op hete dagen vaker langs. Controleer water, ademhaling, gedrag, zweten, slijmvliezen en mest/urine. Kijk ook of uw paard echt gebruikmaakt van schaduw en drinkwater.
Bij twijfel kunt u de temperatuur rectaal meten. De normale lichaamstemperatuur van een volwassen paard ligt meestal rond 37,5 tot 38,5°C. Een duidelijk verhoogde temperatuur in combinatie met sloomheid, snelle ademhaling of wankelen vraagt om direct ingrijpen.
Actieblok: wat doet u bij vermoedelijke oververhitting?
- Stop direct met trainen of werken.
- Zet het paard in schaduw of een koele, geventileerde ruimte.
- Bied kleine hoeveelheden koel, vers water aan.
- Spoel het paard royaal af met koel water.
- Gebruik luchtstroming, bijvoorbeeld wind of ventilator.
- Verwijder opgewarmd water met een zweetmes en herhaal het koelen.
- Bel de dierenarts bij sloomheid, wankelen, aanhoudend hoge hartslag, niet zweten, spiertrillingen, instorten of twijfel.
Bij matige tot ernstige hittestress adviseert het MSD Veterinary Manual door te koelen tot de rectale temperatuur lager is dan 38,5°C.
Wat moet u niet doen?
> Laat een warm paard niet in de volle zon staan “om op te drogen”.
> Leg geen dikke deken op een warm of zwetend paard.
> Geef geen elektrolyten zonder toegang tot water.
> Train niet door omdat het paard “nog wel wil”.
> Sluit een paard niet op in een warme, slecht geventileerde stal of trailer.
> Wacht niet af bij wankelen, zwakte, niet zweten of instorten.
Vragen?
Neem gerust contact op met ons op:
Thuisbezorgservice: www.dierapotheker.nl
Bron
Voor deze blog is gebruikgemaakt van veterinaire en dierenwelzijnsadviezen van onder andere RSPCA, MSD Veterinary Manual en University of Minnesota Extension. Deze bronnen benadrukken het belang van continu drinkwater, schaduw, aangepaste training en actief koelen met water en luchtstroming bij hittestress.
Veelgestelde vragen over oververhitting bij paarden
1. Wanneer is het te warm om paard te rijden?
Dat hangt af van temperatuur, luchtvochtigheid, conditie, training en gezondheid van het paard. Bij warm en benauwd weer is het verstandig om zwaar werk te vermijden en alleen vroeg in de ochtend of later op de avond licht te trainen.
2. Mag een warm paard koud water drinken?
Ja, een warm paard mag kleine hoeveelheden koel, vers water drinken. Laat het paard rustig drinken en bied om de paar minuten opnieuw water aan. Voorkom dat een uitgeput paard in één keer extreem veel drinkt.
3. Mag ik mijn paard afspuiten met koud water?
Ja. Bij een oververhit paard is actief koelen met water belangrijk. Spoel royaal, gebruik zo mogelijk luchtstroming en herhaal het koelen. Bij ernstige klachten belt u direct de dierenarts.
4. Heeft mijn paard elektrolyten nodig bij warm weer?
Bij licht werk en normaal zweten is een zoutblok vaak voldoende. Bij veel zweten, intensief werk, wedstrijden of transport kunnen elektrolyten zinvol zijn. Zorg altijd voor voldoende drinkwater.
5. Waaraan herken ik uitdroging bij mijn paard?
Let op droge of plakkerige slijmvliezen, sloomheid, minder plassen, donkere urine, ingevallen ogen, verminderde eetlust en een huidplooi die traag terugveert. Bij twijfel belt u uw dierenarts.